Депортация туралы шешімді (sınır dışı etme kararı, халық арасында «deport») губернаторлық (valilik) өз бастамасымен немесе Көші-қон басқармасының (Göç İdaresi) нұсқауымен шығарады және ол негіздемесімен бірге сізге, заңды өкіліңізге немесе адвокатыңызға ресми жеткізіледі (tebliğ). Адвокатыңыз болмаса, сізге шешімнің салдары, шағымдану жолдары мен мерзімдері туралы түсіндірілуі керек. Осы сәттен бастап ең маңыздысы — уақыт.
Кімдерге қатысты депортация туралы шешім шығарылуы мүмкін?
- Виза немесе визасыз режим мерзімінен 10 күннен артық асып кеткендер немесе визасы жойылғандар
- Тұруға рұқсат мерзімінен дәлелді себепсіз 10 күннен артық асып кеткендер немесе тұруға рұқсаты жойылғандар
- Жұмысқа рұқсатсыз жұмыс істегені анықталғандар
- Елге заңды кіру-шығу ережелерін бұзғандар немесе бұзуға әрекеттенгендер
- Елге кіру, виза немесе тұру рәсімдерінде шындыққа сай емес мәлімет немесе жалған құжат пайдаланғандар
- Елге кіруге тыйым салынғанына қарамастан Түркияға келгені анықталғандар
- Қоғамдық тәртіпке, қоғамдық қауіпсіздікке немесе қоғамдық денсаулыққа қатер төндіреді деп бағаланғандар
Депортациялауға болмайтын адамдар
Жоғарыдағы жағдайлардың бірінде болса да, заң кейбір адамдарға қатысты депортация туралы шешім шығаруға тыйым салады:
- Жіберілетін елінде өлім жазасына, азаптауға немесе адамгершілікке жатпайтын қатынасқа ұшырау қаупі бар екеніне елеулі белгілер болған адамдар
- Ауыр денсаулық мәселесі, жасы немесе жүктілігі себебінен сапарға шығуы қауіпті деп танылғандар
- Өмірге қауіпті ауруды емдеу жалғасып жатқан және жіберілетін елінде емделу мүмкіндігі жоқ адамдар
- Қолдау көрсету кезеңіндегі адам саудасының құрбандары және емделу аяқталғанға дейін зорлық-зомбылық құрбандары
Бұл бағалау әр адамға жеке жүргізіледі. Сондықтан медициналық анықтамалар, отбасылық байланыстар және еліңіздегі қатерлерге қатысты құжаттар сотта үлкен маңызға ие.
Әкімшілік бақылау және қайтару орталығы
Қашып кету немесе жоғалып кету қаупі бар, елге кіру-шығу ережелерін бұзған, жалған құжат пайдаланған, өзіне берілген мерзімде елден шықпаған немесе қоғамдық тәртіпке қатер төндіреді деп бағаланған адамдарға қатысты әкімшілік бақылау (idari gözetim) туралы шешім шығарылуы мүмкін. Бұл адамдар 48 сағат ішінде қайтару орталығына (geri gönderme merkezi) жеткізіледі.
- Бақылау мерзімі 6 айдан аса алмайды; адам ынтымақтаспаған сияқты жағдайларда ең көбі тағы 6 айға ұзартылуы мүмкін.
- Бақылауды жалғастыру қажет пе, жоқ па — оны губернаторлық ай сайын бағалайды.
- Әкімшілік бақылау туралы шешімге қарсы бітімгер қылмыстық судьяға (sulh ceza hâkimliği) жүгінуге болады; судья 5 күн ішінде шешім шығарады.
- Бақылаудың орнына белгілі бір мекенжайда тұру, мезгіл-мезгіл келіп белгілену, кепіл беру немесе электрондық бақылау сияқты балама міндеттер де қолданылуы мүмкін.
Елден кетуге шақыру (terke davet): өз бетіңізше шығу
Депортация туралы шешімде Түркиядан кетуіңіз үшін 15 күннен 30 күнге дейін мерзім берілуі мүмкін; бұл жағдайда тегін Елден шығуға рұқсат құжаты (Çıkış İzin Belgesi) беріледі. Қашып кету қаупі, жалған құжат немесе қоғамдық тәртіп сияқты жағдайларда бұл мерзім берілмейді. Мерзімі ішінде кеткендерге елге кіруге тыйым салынбауы мүмкін; ал мерзімді өткізіп алғандарға әкімшілік айыппұл және ұзағырақ елге кіруге тыйым салынуы мүмкін.
Елге кіруге тыйым қанша уақытқа созылады?
Депортацияланған шетелдіктерге елге кіруге тыйым (giriş yasağı) салынады. Тыйым мерзімі ең көбі 5 жыл; қоғамдық тәртіпке немесе қауіпсіздікке елеулі қатер болса, тағы ең көбі 10 жылға ұзартылуы мүмкін. Көші-қон басқармасы тыйымды алып тастауы немесе тыйым әлі күшінде тұрғанда белгілі бір мерзімге елге кіруге рұқсат беруі мүмкін.
Ықтимал тыйым мерзіміңізді Депортация / елге кіруге тыйым мерзімін есептеу құралы арқылы, ал жүйедегі кодтың мағынасын Шектеу кодын тексеру құралы арқылы біле аласыз.
Алғашқы 7 күнде не істеу керек?
- Ресми хабарламаның көшірмесін алып, ресми жеткізілген күнді жазып алыңыз.
- Уақыт жоғалтпай адвокатпен кеңесіп, оған сенімхат беріңіз.
- Түркиядағы отбасылық байланыстарыңызды, осында тұрған мерзіміңізді, денсаулық жағдайыңызды және еліңіздегі қатерлерді көрсететін құжаттарды жинаңыз.
- Сотқа 7 күн ішінде жүгініңіз және бұл туралы шешім шығарған органға да хабарлаңыз.
- Сот іс құжаттары толықтырылғаннан кейін 15 күн ішінде шешім шығарады; бұл шешім түпкілікті.
Жиі қойылатын сұрақтар
Депортация туралы шешімге шағымдану мерзімі неше күн?
Депортация туралы шешімге қарсы ол ресми жеткізілген күннен бастап 7 күн ішінде әкімшілік сотқа талап арыз беруге болады.
Сотқа жүгінсем, депортацияланамын ба?
Сотқа жүгіну мерзімі ішінде және іс бойынша шешім шыққанша, өз келісіміңізсіз депортацияланбайсыз. Алайда әкімшілік бақылау туралы шешім — бөлек шешім; оған қарсы бітімгер қылмыстық судьяға жүгінеді.
Депортацияланғаннан кейін Түркияға қайта кіре аламын ба?
Елге кіруге тыйым мерзімі біткеннен кейін кіре аласыз. Тыйым әлі күшінде болса, Көші-қон басқармасы тыйымды алып тастауы немесе белгілі бір мерзімге кіруіңізге рұқсат беруі мүмкін; мұндай өтініштер үшін нақты негіздеме мен құжаттар қажет.
Негіздеме: 6458 sayılı YUKK md. 9, 53, 54, 55, 56, 57, 57/A.
Бұл нұсқаулық ақпараттық сипатта және заңгерлік кеңесті алмастырмайды. Заңнама мен тәжірибе өзгеруі мүмкін; өз жағдайыңыз бойынша міндетті түрде маманмен кеңесіңіз.
